Ναός Αγίου Δημητρίου
Αφιερωμένη στον πολιούχο Άγιο της πόλης, η μεγαλοπρεπής Βασιλική του Αγίου Δημητρίου είναι μια από τις σημαντικότερες παλαιοχριστιανικές εκκλησίες της Θεσσαλονίκης. Αρχικά, χτίστηκε πάνω στα ερείπια ρωμαϊκού λουτρού, το μέρος όπου, σύμφωνα με την παράδοση, ο Άγιος Δημήτριος φυλακίστηκε και μαρτύρησε το 303. Η πρώτη εκκλησία του Αγίου Δημητρίου χτίστηκε μετά το 313 μ.Χ. Ο ιερός τόπος του μαρτυρίου, η Κρύπτη, βρίσκεται κάτω από το εγκάρσιο κλίτος του ναού και στα ύστερα βυζαντινά χρόνια ήταν το κέντρο της θαυματουργής παραγωγής μύρου από τον Άγιο.
Το θαυματουργό μύρο που αναβλύζει από τον τάφο (γι’ αυτό και το προσωνύμιο του Αγίου είναι Μυροβλύτης) και η φήμη του ως προστάτη που προστάτευσε τη Θεσσαλονίκη από τους σχετικούς εισβολείς με τη Θεία Του παρέμβαση, ξεπέρασε τα γεωγραφικά όρια της πόλης και εκατομμύρια προσκυνητές σε όλο τον κόσμο έρχονται να τιμήσουν τον τάφο του εδώ και δεκαεπτά αιώνες. Στην κρύπτη λειτουργεί έκθεση, με ευρήματα κυρίως από τη Βασιλική και τις ανασκαφές στην κρύπτη, είναι επισκέψιμη για τους προσκυνητές στο σημείο του μαρτυρίου και λειτουργεί ως μουσείο αρχαιοτήτων. Επιπλέον, η πρόσβαση στην ασημένια λειψανοθήκη με τα λείψανα του Αγίου Δημητρίου στην εκκλησία είναι δωρεάν, ενώ οι πιστοί που θα βρίσκονται στη Θεσσαλονίκη κατά τις ημέρες των εορτασμών για την εορτή του Αγίου Δημητρίου (26 Οκτωβρίου), μπορούν να παρακολουθήσουν την υπαινικτική λιτανεία, στις 25 Οκτωβρίου, της κάρας και των λειψάνων του Αγίου στους δρόμους της πόλης συνοδευόμενοι από μέλη της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας, της τοπικής αυτοδιοίκησης και φυσικά από πολυάριθμους πιστούς Χριστιανούς.
Το 1492-3 μετατράπηκε σε τζαμί. Μετά την απελευθέρωση της πόλης το 1912, η εκκλησία άνοιξε ξανά, αλλά το 1917 ο ναός σχεδόν καταστράφηκε από τη μεγάλη πυρκαγιά που έκαψε το μεγαλύτερο μέρος του ιστορικού κέντρου της Θεσσαλονίκης. Η εκκλησία στη σημερινή της μορφή είναι μια πεντάκλιτη βασιλική με νάρθηκα και εγκάρσιο κλίτος, που χαρακτηρίζεται από πλούσια ζωγραφική, ψηφιδωτά και μαρμάρινες διακοσμήσεις, ενώ στη νοτιοανατολική γωνία προσαρτάται το παρεκκλήσι του Αγίου Ευθυμίου.
